تاریخچه ماهی شناسی

پیتر آرتدی  توسط نوسندگان زیادی (Günther, 1880; Lِberg, 1905; Merriman, 1938 ) به عنوان پدر ایکتیولوژی یا 1 1 شناخته شده است.

                                                     

زندگی وی بیشتر به افسانه می ماند :

پیتر آرتدی در 22 فوریه سال  1705  در  Anundsjö  سوئد متولد شد.

وی در ابتدا می خواست که یک روحانی شود , و در سال 1724 به  دانشگاه  اوپسالا Uppsala university   رفت  تا یزدان شناسی (الهیات) بیاموزد.(جالب است که این دانشگاه هنوز فعال است) .

 در آنجا بود که به علاقه بی حد خود به پزشکی  , شیمی و تاریخ طبیعی ماهیان       پی برد.

در سال 1728 کارل لینه (پدر تاکسونومی) نیز به دانشگاه اوپسالا وارد شد (گویا برای فرا گرفتن علوم طبیعی)  و این سر آغاز دوستی دیر پای لینه و آرتدی بود.                   

عبارت زیبایی در مورد لینه وجود دارد که می گوید: هرچه را خدا آفرید ؛ لینه نامگذاری کرد.

“God creates it, Liaeus names it”

برخی منابع آرتدی را شاگرد لینه نامیده اند ولی آنچه درست تر به نظر می آید این است که پیتر آرتدی دوست , هم کلاس و همکار لینه بود و حتی لینه بخشی از سیستم نام گذاری خود را که به ماهیان می پرداخت ؛ بر اساس نظریات و یافته های آرتدی تغییر داد و بهینه کرد.                   

زمانی که آنها کار رده بندی جانداران را آغاز کردند , لینه پرندگان , حشرات و  بیشتر گیاهان را انتخاب کرد و آرتدی ماهیان , دو زیستان و خزندگان را بر گزید.

بی شک اگر اثر گذاری فکری آرتدی نبود ؛ آنچه امروز به نام طبقه بندی لینه میشناسیم , شکل دیگری می داشت.        

پیتر آرتدی پنج راسته Order) )  از ماهیان را تشخیص داد و  آنها را به جنس های گوناگون تقسیم بندی نمود. 

آرتدی نخستین کسی بود که مفهوم  «جنس» یا Genus را در جانورشناسی برقرار نمود و طبقه بندی به راسته , رده , و خانواده را مقرر کرد. 

اگر آرتدی , جوان مرگ نشده بود ؛ معروف تر از لینه از این جهان می رفت.            

 هر دو آنها دانشگاه اوپسالا را در سال 1732 ترک کردند.

آرتدی راهی انگلستان بود و لینه رهسپار لاپلند  (Lapland) (جایی در شمال سوئد) .

پیش از جدایی پیمان یستند که اگر یکی از آنها زودتر  از دنیا رفت , آن دیگری که باقی مانده , نوشته های علمی دوست مرده اش را چاپ کند.                                      پس از چند سال (که از تعداد انگشتان دست فرا تر نمی رود) دست تقدیر این مسئولیت سخت را بر عهده لینه گذاشت.   

آرتدی و لینه همدیگر را در پائیز سال 1735در آمستردام ملاقات کردند و آرتدی  سیستم جدید رده بندی ماهیان خود را یه لینه نشان داد.

چند روز بعد خبر رسید که پیتر آرتدی تصادفا در یکی از کانالهای شهر آمستردام (پای تخت هلند)  افتاده و غرق شده است. می گویند زمانی که لینه جسد دوست خود را در سرد خانه ( morgue ) دید ؛ افسوس خورد که چه دانش بی پایانی با مرگ وی نابود شده است. (روایتی هم وجود دارد که میگوید لینه حدود سه هفته پس از مرگ آرتدی از این رخداد با خبر شد.)                                                                                                                              

 

کارل لینه به قولش وفادار ماند و  پنج دست نوشته از آرتدی را به همراه زندگی نامه ای از وی در کتاب واحدی با نام  Ichthyologia, sive opera omnia de piscibus یا به طور خلاصه   Ichthyologia  درLeiden  هلند و در سال 1738به چاپ رساند.

کتاب ایکتیولوجیا از لحاظ تاریخی شاید مهم ترین اثر سیستماتیک مدرن ماهیان باشد.

بخشهای کتاب Ichthyologia عبارتند از :

بخش نخست)                         Bibliotheca ichthyologica

بخش دوم )                            Philosophia ichthyologica

بخش سوم )                                        Genera piscium

بخش چهارم )                   Synonymia nominum piscium

بخش پنجم )               Descriptiones specierum piscium 

در این کتابها آرتدی ضمن بررسی سایر نوشته های ماهی شناسی, ماهیان را رده بندی و گونه های هر جنس را نوشته بود و سپس نام عمومی یک بخشی (single-word generic names) برای هر گونه پیشنهاد کرده بود تا مشکل هم نامی های موجود را بر طرف کند.همچنین در بخش پنجم کتابش به ریز ترین مشاهداتش در مورد ماهیان و بیومتری (زیست سنجی) آنها اشاره کرده بود.

وی به طور کلی 5 راسته, 47 جنس و 230 گونه را وصف کرده است.همچنین در برخی منابع نامگذاری راسته Cetacea  را که به پستانداران آبزی می پردازد را به آرتدی مربوط میدانند.

در کتاب   Genera piscium به جنسهایی مانند :   Acipenser , Amia ,  Cyprinus  , Clupea , Esox , Lampetra ,Mola  , Mugil ,  Perca , Silurus , Salmo , Raja , Pristis   و ... اشاره شده است.

 

کارل لینه نه تنها کتاب آرتدی را به چاپ رساند بلکه یک جنس را از گیاهان خانواده Apiaceae را به نام ویArtedia  نام نهاد که امروزه نیز به همین نام خوانده می شوند.

پیتر آرتدی کسی که امروز پدر ماهی شناسی یا   The Father of Ichthyology نام گرفته است , در27 سپتامبر سال 1735 در سن 30 سالگی چشم از این  جهان فرو بست در حالی که بیشتر عمر خود را به دانش اندوزی صرف کرده بود و حتی  مرگ وی نیز در هنگام انجام یک مطالعه تحقیقاتی رخ داد.

 

زندگي نامه مارك اليسربلوخ:

    نخستین تلاش ها پس از آرتدی مدیون مارک الیسر بلوخ ( 1723 - 1799 ) است .

جالب است که وی تا سن 56 سالگی چیزی در مورد ماهیان به چاپ نرساند !

اما آنچه بلوخ پس از آن ارائه کرد آنقدر ارزنده بود که به 56 سال خاموشیش می ارزید !

 

 Marcus Elieser Bloch یک پزشک و طبیعی دان یهودی آلمانی بود .

وی نه تنها به نام ترین ماهی شناس یا ایکتیولوژیست قرن هجدهم (18) است ، بلکه معروفیت وی تمام تاریخ ماهی شناسی را تحت تاثیر قرار داده است .

       

 

 مارکوس بلوخ ، بین سال های 1782 تا 1795 کتابی 12 جلدی و نگارین (مصور ) و بسیار زیبا و همانقدر علمی در باره ماهیان جهان منتشر نمود .

کتاب یاد شده که Ichthyologiae یا Allgemeine Naturgeschichte der Fische  نام داشت در واقع دانشنامه ( دایره المعارف ) و به بیان بهتر ، اطلس ماهیان جهان بود .

چنین نقل شده که یکی از ثروتمند ترین شاهزاده (پرنسس) های آلمان هزینه انتشار این کتاب را پرداخته بود .

 کتابی که در موردش خواندید ، مدت ها تنها منبع استاندارد کسانی بود که می خواستند در مورد ماهیان دنیا چیزی بیاموزند .

کتاب ایکتیولوجیا برای بیش از 20 سال یگانه و منحصر به فرد باقی ماند .

   3 جلد نخست این کتاب به بررسی ماهیان آلمان می پرداخت و جلدهای 4 تا 12 ماهیان سایر نقاط جهان را توصیف می کرد .

نویسنده همچنین سعی کرده بود که به غیر از نام علمی ، اسامی ماهیان را به چند زبان گوناگون در کنار عکس هر ماهی بنویسد .

           

     پس از مرگ بلوخ ، یکی از شاگردانش به نام یوهان اشنایدر یا Joha Gottlob Schneider (1750 – 1822 ) کتاب بلوخ را باز نگری نمود و آن را با عنوان Systemae Ichthyologiae  و به نام خود مارکوس بلوخ منتشر کرد .

کتاب باز نویسی شده اشنایدر 1519 گونه را شرح می داد .

 امروزه 1500 گونه ای که بلوخ طی 20 سال از سر تا سر دنیا برای مطالعه گرد آورده بود در موزه تاریخ طبیعی دانشگاه هامبولت در برلین یا ''Museum für Naturkunde der Humboldt Universität" ، نگهداری می شود .

 

نگفتن این نکته بی انصافیست که در آن زمان چنین مجموعه وسیعی از ماهیان در دنیا بی مانند بود !

 

 زندگي نامه آشيل والنسينس:

     آشیل والنسینس یا آشیل والانسیئن  ( 1794 - 1848 ) Achille Valenciees ، جانورشناس فرانسوی ، یکی از چهره های موثر در 1 ماهی شناسی است .

اگر نبوغ فرا تر از تصور ژورژ کوویه نبود ، بی شک نام  Valenciees بسیار شناخته تر از این می بود .

والانسیئن ، که تحصیلش در کولژرووان بر اثر فوت پدرش که در موزه تاریخ طبیعی پاریس کار می کرد نیمه کاره مانده بود ، در سمت "دستیار" و سپس " کمک طبیعیدان " در موزه به کار پرداخت.

کرسی تدریس درباره کرمها ی حلقوی ، نرم تنان و جانوران گیاهی شکل را در موزه به دست آورد .

مهم ترین کار علمی والانسیئن یاری به کوویه در تهیه 8 جلد کتاب تاریخ طبیعی ماهی ها در زمان حیات استاد بود .

و از آن مهم تر ، آشیل والانسیئن  14 جلد دیگر کتاب تاریخ طبیعی ماهیان را پس از مرگ جورج کوویه ، به تنهایی منتشر نمود و با این کار نام خود را در تاریخ علم ثبت نمود .

  

زندگي نامه لاسپد:

 پس از والانسیئن در تاریخ ماهی شناسی با کنت برنارد لاسپد روبرو می شویم :

 

    برنار ژرمن اتیئن دو لاویل سور ایون کنت دو لاسپد (  1756 - 1825 )  یا

Étiee de La Ville-sur-Illon Comte de  Lacépède Bernard Germain یا به اختصار     G. E. Laceped  B. ، طبیعی دان و سیاستمدار فرانسوی است که تحقیقات نوینی در مورد ماهیان و خزندگان انجام داد.

وی با نوشتن کتابهایی چون Essai sur l'électricité naturelle et artificielle یا     Essay on Natural and Artificial Electricity در 1781 در مورد الکتریسیته و همچنین  Physique générale et particulière یا General and Particular Physics در 1782 تا 1784 در مورد فیزیک ، طبیعیدانان و دانشمندان زمان خود را شگفت زده نمود .

 

او همچنین کتابی 18 جلدی با نام  Histoire générale physique et civile de l'Europe نوشت که در 1826 و پس از مرگش انتشار یافت و از کتبیست که نتیجه تلاش های وی در دوران پایان زندگیست .

او همچنین در موسیقی نیز دارای مهارت بود .

 

    لاسپد (لسپد ، لیسپد) با پی گیری های پدرش تحصیلاتی خصوصی و موفق نمود و پس از فعالیت در موزه تاریخ طبیعی و همکاری با بوفون از علاقه خود به علوم زیستی و جانوران آگاه  شد .

وی در دوران انقلاب موضع گیریهای سیاسی داشت . لاسپد در 1799 به عضویت سنای فرانسه در آمد و  حکومت "دیرکتوار" او را به عنوان عضو انستیتوی جدید فرانسه بر گزید .

او سرهنگ افتخاری یک هنگ آلمانی (که هرگز آن را ندید ) بود .

لاسپد پس از کامل کردن کتاب تاریخ طبیعی ، به امور اجتماعی گرایش یافت و پس از سقوط ناپلئون ( کسی که احترام بسیار به کوویه می گذاشت ) به اپینه رفت و در آنجا به تحقیق در مورد نوشته های اخلاقی و تاریخی پرداخت .

 

    بوفون (  Buffon ) طبیعیدان ، ریاضیدان ، زیست شناس ، کیهان پژوه و نویسنده مشهور فرانسوی از لاسپد برای ادامه کار در مورد کتاب " تاریخ طبیعی " یا        "Histoire Naturelle " دعوت نمود .

این کتاب که به صورت سری و هر بخش مربوط به یکی از رده های حیات منتشر می شد  مورد علاقه بسیار لاسپد قرار گرفت .

لاسپد به کمک بوفون ، "تاریخ طبیعی چهارپایان تخم گزار" (  1788 ) با عنوان اصلی : Histoire naturelle des quadrupèdes ovipares  و با نام انگلیسی :                       " Natural History of Oviparous Quadrupeds " را کامل نمود که به شرح خزندگان و دوزیستان می پرداخت .

سپس کتاب " تاریخ طبیعی مارها " (1789) یا Histoire naturelle des serpents با نام انگلیسی   Natural History of Snakes را تهیه کرد که پس از درگذشت بوفون انتشار یافتند .

     لاسپد در سال 1798 نخستین جلد از کتاب 5 جلدی "تاریخ طبیعی ماهیان " یا    Histoire naturelle des poissons (  Natural History of Fishes ) را به چاپ رساند و جلد پنجم آن در 1803 منتشر گردید .

 لاسپد در سال 1804 کتاب " تاریخ طبیعی نهنگها " یا Histoire des cétacés یا  Natural History of Cetaceans را به زیور طبع آراست و کار بوفون را کامل نمود .

  متأسفانه اتیئن لاسپد ، کتاب تاریخ طبیعی ماهیان را بر اساس یادداشتهای نیمه کاره و با تکیه بر آنچه به یاد داشت ( Memory ) تنظیم نمود .

 

 

منبع : http://dafsarfishes.blogfa.com/post/1